Serbest Piyasa Ve Katırcıoğlu’nun İktisadı (2)
Üçüncü argüman : “Serbest Piyasa Toplumsal Çıkarı Düşünmez” midir?
Öncelikle “serbest piyasa” diye bir insan olmadığından, bu tartışmayı serbest piyasada faaliyet gösteren bir işadamı üzerinden yürütmek daha anlamlı olacaktır.
Bir işadamı ne yapar? O, toplumun işine yarayan, toplumsal çıkara hizmet eden bir ürün yaratmazsa o ürünü nasıl satar? Dünyanın en zor şeyi, bir hizmet sunarak kişilerin cebinden gönüllü bir şekilde parasını alabilmek değil midir? Bir fırıncı bozuk, bayat, kötü kalitede ve pahalı ekmekler üreterek serbest piyasada yaşamını sürdürebilir mi?
Televizyonlar, telefonlar, fırınlar, hesap makineleri, mp3 çalarlar, klimalar, çamaşır makineleri, bulaşık makineleri, ısıtıcılar, bilgisayarlar, buzdolapları, arabalar, telsizler, çöp öğütücüleri, emar makineleri ve daha sayamadığım binlerce, milyonlarca işimize yarayan, toplumun kullandığı ürünler…hepsi neden yaratıldı? Bunlar toplumsal çıkarlarımıza ters ise toplum neden bunları kullanıyor?
Serbest piyasaya yöneltilen argümanların çoğu anlamsız olabilir. Ama en insafsızı budur herhalde.
Piyasa ekonomisinde siz topluma fayda sağlamadan ancak hırsızlık yaparak veya devlet ihalelerinde kayrılarak gelirinizi arttırabilirsiniz. Aksi halde muhakkak topluma faydalı bir şeyler üretmek zorundasınızdır. Elbette bu yaratılan ve kullanılan her ürünün topluma faydası olduğu anlamına gelmez, ama çoğunlukla böyledir. Toplumsal ve yoğun bir şekilde kullanılan ‘çoğu’ ürünün mutlak bir faydası vardır.
Dördüncü argüman : “Kar Güdüsü İnsanlığın Düşmanı” mıdır?
Yukarıda saydığımız ve sayamadığımız binlerce, milyonlarca ürün neden üretiliyor sanıyorsunuz? Kar güdüsünün yasaklandığı totaliter/kolektivist hangi toplumsal sistem insanoğluna faydalı bir ürün yaratabilmiştir? Kuzey Kore yapımı ve marketlerde satılan kaç tane ürün var? Sovyetler Birliği’nden geriye Kalaşnikof’undan başka ne kaldı?
“Kar güdüsü” toplumsal belleğimize olumsuz olarak kazındı. Kar etmek canice bir duygu gibi algılanıyor ve bu algının kısa zamanda değişmesinide beklemiyorum. Ancak ‘kar güdüsü’ aslında ister istemez hepimizin paylaştığı, paylaşmak zorunda olduğu, mevcut şartlarımızı iyileştirmek için sık sık bizi yönlendiren evrensel ve ‘insani’ bir güdüdür. Kötü ve ayıplanması gereken bir güdü olmadığı gibi, başkalarından dilenmeden, bir fayda yaratıp satarak, kendimizin, ailemizin geçimini sağlamaya çalışırken kullandığımız erdemli bir güdüdür.
Ekonomideki üretken faaliyetlerinde baskın güdüsüdür. O olmasaydı, hayatımızı kolaylaştıran nice üründen mahrum kalacaktık. Bugün sahip olduğumuz modern kanalizasyon sisteminin bile altında o güdü yatar. Eğer çalışmanın ve yatırım yapmanın ödülü yoksa, iş ve yatırımlarda yoktur. Daha az suyla çalışan çamaşır makinesini, kar etmenin yasaklandığı bir toplumda neden icat etmek isteyesinizki?
Katırcıoğlu’nun İktisadı
Son olarak, bu uzun makaleyi yazmama sebep olan Katırcıoğlu kaleme aldığı yazılarında, suçladığı serbest piyasaya alternatif bir sistemden bahsediyor ama yazdıklarından net olarak bir şey anlamamız mümkün değil. Bu, haliyle kendisini eleştirilemez kılıyor. Piyasa ekonomisinin alternatifi sosyalizmdir. Bunu mu istiyor? Hayır. Karma bir ekonomi anlayışı mı istiyor? Bu da değil…
“Siyasi anlamda demokratik taleplerimizi nasıl belirliyorsak, şirketlerin ekonomik kararlar alınırkende böyle bir demokratik oylama yapması”nı istiyor. “Kararı patronlar vermesin, işçilerle beraber ‘toplumsal çıkar’a uygun ortak karar alınsın” diyor. Kulağa hoş gelen bu sistem acaba nasıl bir sistem? Sendikalinizm mi? Belki o da değildir. Yatırımları kim yapacak? İşçiler zarara da ortak olacak mı? Ben bir ürün icat edip seri üretime karar verdiğimde, kazancımı ille de onun montajına yardım eden işçilerle paylaşmak zorunda kalacak mıyım? Onun nasıl montaj edilmesi gerektiğine de yine hep beraber ‘demokratik’ bir şekilde mi karar vereceğiz? Katırcıoğlu’nun savunduğu görüşü tam olarak anlatan sistematik bir ekonomi kitabı var mıdır? Varsa eserin adı ve yazarı kimdir?
Kendisi ilerideki yazılarında beni aydınlatırsa memnun olurum. Hem belki benimle beraber nice meraklı da bundan faydalanır.
